Το πανεπιστημιακό άσυλο στο εξωτερικό

Στην Ελλάδα το πανεπιστημιακό άσυλο είναι σχεδόν ταυτισμένο με τη νομοθετική ρύθμιση που αποκλείει ή δυσχεραίνει την επέμβαση της αστυνομίας σε πανεπιστημιακούς χώρους. Στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει διαφορετική έννοια. Εκεί δεν σημαίνει ότι ο πανεπιστημιακός χώρος είναι ένα άβατο για τα όργανα της τάξεως, αλλά ότι διασφαλίζεται η ακαδημαϊκή ελευθερία και η ελεύθερη διακίνηση ιδεών.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο διευθυντής του London School of Economics Χάουαρντ Ντέιβις δυσκολεύθηκε να κατανοήσει την ερώτηση που του ετέθη από έλληνα δημοσιογράφο. «Δεν υπάρχει κανένας παρόμοιος νόμος στην Βρετανία. Η αστυνομία μπορεί να μπει στο χώρο του πανεπιστημίου όπως και οπουδήποτε αλλού. Δεν υπάρχει καν συζήτηση ή διαφωνία για αυτό το ζήτημα».

Η τήρηση της έννομης τάξης θεωρείται αυτονόητη. Οι ταραχές που ξέσπασαν στα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα στα τέλη της δεκαετίας του ’60 ήταν η αφορμή να τεθούν σε εφαρμογή αυστηρότεροι κανόνες ασφάλειας.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες δημιουργήθηκαν ειδικές υπηρεσίες ασφαλείας ενώ τα μεγάλα πανεπιστήμια έχουν ακόμη και δικά τους αστυνομικά τμήματα. Τα κρούσματα βίας – με αποκορύφωμα το μακελειό στο Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια το 2007 –στο οποίο 32 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από επίθεση ενόπλου - συγκλόνισαν την κοινή γνώμη. Η συντριπτική πλειοψηφία των δημόσιων πανεπιστημίων περιφρουρείται πλέον από ένοπλους αστυνομικούς.


Στη Γαλλία αρκεί μια απλή έκκληση της πρυτανείας για να επέμβει η αστυνομία. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα τον Μάρτιο του 2006 όταν η αστυνομία χρησιμοποιώντας δακρυγόνα εισέβαλε στο ιστορικό πανεπιστήμιο της Σορβόννης για να τερματίσει βιαίως την κατάληψη φοιτητών που διαμαρτύρονταν για τις μεταρρυθμίσεις που προωθούσε η κυβέρνηση.

Παρόμοια είναι η κατάσταση στη Γερμανία. Ισχύει ο βασικός κανόνας ότι η αστυνομία έχει δικαίωμα κάθε φορά που αυτή το κρίνει αναγκαίο να αστυνομεύει και να επεμβαίνει στους χώρους του πανεπιστημίου.

Η περιφρούρηση της έννομης τάξης θεωρείται αυτονόητη. Πόσο διασφαλισμένη είναι όμως η ελεύθερη διακίνηση ιδεών και η ακαδημαϊκή ελευθερία που είναι αναπόσπαστα κομμάτια της έννοιας του πανεπιστημιακού ασύλου;

Τα τελευταία χρόνια -και στις δυο ακτές του Ατλαντικού - αυξάνονται οι καταγγελίες για ωμή παρέμβαση των διωκτικών αρχών στα πανεπιστήμια λόγω της αυξημένης ευαισθησίας σε θέματα τρομοκρατίας.

Σε μια χαρακτηριστική για την περιρρέουσα ατμόσφαιρα υπόθεση, η βρετανική αστυνομία πριν λίγους μήνες συνέλαβε φοιτητή στο πανεπιστήμιο του Νότινγχαμ ο οποίος θεωρήθηκε ύποπτος εξτρεμιστής επειδή «κατέβασε» από το ίντερνετ ένα εγχειρίδιο της Αλ Κάιντα που θα χρησιμοποιούσε στην διδακτορική του διατριβή. Ο φοιτητής αφέθη ελεύθερος μετά από μερικές μέρες μετά τις έντονες αντιδράσεις που εξέφρασε το διδακτικό προσωπικό και οι φοιτητικοί σύλλογοι.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες πολλοί πανεπιστημιακοί που έχουν διαφορετικές απόψεις για την εξωτερική πολιτική της χώρας ή για το Ισραήλ χαρακτηρίζονται «εχθροί του έθνους» και απαξιώνονται. Από το 2002 η ιστοσελίδα Campus Watch κατονομάζει πανεπιστημιακούς που «έχουν το θράσος» να υιοθετούν απόψεις πέρα από την «πεπατημένη». Κατηγορούνται ως απολογητές των βομβιστών αυτοκτονίας και υποστηρικτές του ακραίου Ισλάμ. Δεν μπορεί βέβαια να γίνει σύγκριση με τις σκοτεινές εποχές του Μακαρθισμού, αλλά οι τάσεις είναι ανησυχητικές.

Η ακαδημαϊκή ελευθερία υπονομεύεται και από την παρέμβαση των μεγάλων επιχειρήσεων που σε πολλές περιπτώσεις χρηματοδοτούν συγκεκριμένα προγράμματα έρευνας. Η πανεπιστημιακή κοινότητα πολλές φορές δίνει «μάχη» για να μην υποταχθεί στις επιδιώξεις ιδιωτικών συμφερόντων.